Zerdüşt

Tanım

Joshua J. Mark
Yazar: , Tercüme Eden: Onur Esat Karabacak
tarihinde yayınlandı 28 Mayıs 2020
X
translations icon
Diğer dillerde mevcuttur: İngilizce
A Faravahar symbol in a Fire Temple (by ninara, CC BY-NC-SA)
Ateş Tapınağı'ndaki Faravahar sembolü
ninara (CC BY-NC-SA)

Zerdüşt (aynı zamanda Zerdüşt, Zartosht, Spitama, M.Ö 1500-1000 olarak da verilmiştir), dünyadaki ilk tek tanrılı din olan Zerdüştlük dinini (Mazdayasna "Mazda'ya bağlılık" olarak da bilinir) kuran, rahipten peygambere dönüşen bir Pers idi. Emirleri daha sonraki inançları etkileyecektir.

O, Eski İran Dininin bir rahibiydi ve bu inancın panteonunun baş tanrısı Ahura Mazda'dan çok tanrılı dini anlayışın hatasını düzeltmesini ve tek bir gerçek tanrının – Ahura Mazda Bilgelik Tanrısı– Rab'bin varlığını ilan etmesini söyleyen bir vizyon aldı.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Zerdüşt, daha sonrasında halkını yeni inanca yönlendiren Kral Vishtaspa'yı dönüştürene kadar mesajına başlangıçta sert bir direnişle karşılaştı. Zerdüşt daha sonra, meditasyonun derinliklerindeyken Ahura Mazda'dan mesajlar aldı ve bunu müritlerine aktardı. Bu mesajlar sorulara cevap olarak geldi ve peygamber ve takipçileri tarafından, Avestan olarak bilinen eski dilde nesilden nesile aktarılan yaşayan bir yazı olarak ezberlendi. İnanç, sözlü geleneği sürdüren Ahameniş İmparatorluğu (M.Ö550-330) ve Part İmparatorluğu (M.Ö 247- M.S 224) tarafından benimsendi. Part İmparatorluğu altında, Zerdüşt ile Tanrısı arasındaki konuşmaların yazılı bir kaydı başlatıldı.

Kutsal yazılar, Zerdüştlük devlet dini olarak ilan edildikten sonra, sonunda Sasani İmparatorluğu'nun (M.S 224-651) yazıcıları tarafından yazılmaya karar verildi. Yazılı sözlü gelenek, Avesta (aynı zamanda Zend Avesta olarak da bilinir) olarak bilinir hale geldi. Zerdüşt'ün tek, her şeye gücü yeten, mutlak iyi, yaşam ve özellikle de insanoğlunun ahlakıyla ilgilenen tek bir Tanrı vizyonu. Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam'ın sonraki tek tanrılı inançlarını etkisi altına alacaktır.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Gençlik Yılları ve Din

Zerdüşt'ün ne zaman yaşadığı ve hatta adının anlamı hakkında bilimsel bir fikir birliği yoktur. Eski İran dilinde, Zara-ustra gibi bazı varyantların, ailesinin mesleğine işaret edebilecek ve develerin bakımıyla ilgili olduğu genel olarak anlaşılmaktadır, ancak bu açık olmaktan uzaktır. M.Ö 1500-1000 tarihleri, yaşadığı, öğrettiği ve dinini Eski İran İnanışı zaman çizelgesi üzerine uzun bir akademik çalışma geleneğine, Zerdüştlüğün kabulüne dair kanıtlara ve Avesta'daki referanslara dayalı olarak kurduğu zaman için yaygın olarak kabul edilir.

Zerdüşt HAKKINDA YORUMLAR VE EFSANELER DIŞINDAKİ TEK BİLGİ KAYNAĞI OLAN AVESTA, PEYGAMBER'İN HAYATININ DETAYLARIYLA İLGİLENMEMEKTEDİR.

Doğum yeri ve soyu da bilinmiyor. Zerdüşt hakkında yazılmış şerhler ve efsaneler dışında tek bilgi kaynağı olan Avesta, ne peygamberin hayatının ayrıntılarıyla ne de Medler veya Persler gibi etkileşime geçmiş olabileceği halklarla odaklanmıyor. Zerdüştlük kabul edildikten sonra, çeşitli bölgelerden birçok farklı halk, Zerdüşt'ü kendilerine ait olduğunu iddia etti, ancak hiçbiri bir diğerinden daha inandırıcı değildi.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Bununla birlikte, Pourusaspa ve Dughdova isimlerine göre İranlı ebeveynlerden doğduğu düşünülmektedir. Aile adı Spitama'ydı (kabaca "beyaz veya parlak bir güç" anlamına gelir). Babası, Pourusaspa, muhtemelen bir rahipti ve oğlu da aynı şekilde bir rahip olacaktı çünkü o zamanlarda oğlanlar babalarının mesleklerini yaparlardı. Dört erkek kardeşi (ikisi büyük ve ikisi küçük) vardı ve erken yaşta eğitim görmüş, bu da işe gönderilmediği için önemli bir aileye sahip olduğunu ve rahipten başka bir mesleği olduğuna dair herhangi bir bulgu bulunmadığını gösteriyor.

Adandığı inanç, bugün Eski İran Dini veya Eski Pers Dini olarak anılır ve insan faaliyetlerine iyilik ve bilgelik yoluyla rehberlik eden bir baş tanrı Ahura Mazda tarafından liderlik edilen çok tanrılı bir inanç sistemiydi. Kötü ruh Angra Mainyu'nun (daha sonra Ahriman olarak bilinir) karanlık güçlerini ve varlıklarını uzakta tutmuştur. Ahura Mazda'nın tanrıları ve ışık ruhları vardı ve Angra Mainyu'nun kendi iblisleri ve karanlığın ruhları lejyonları vardı ve ikisi dünyanın kontrolü üzerinde sürekli bir çatışma içindeydi. Ahura Mazda'nın dünyaya bahşettiği her iyi hediye, Angra Mainyu'nun planları tarafından bozulacak ve yine de Ahura Mazda'nın kötü niyetlerden bile iyilik getiren bilgeliği tarafından engellenecektir.

Bu iki varlık arasında kalmış insanoğlu vardı ve daha sonraki yeniden yapılanmalardan anlaşıldığı kadarıyla ilk inanç, kişinin hangi tarafla ittifak kuracağını seçmede özgür iradenin önceliğini vurguladı. Kişi Ahura Mazda'nın iradesine boyun eğerek ışık ve sevgi yolunu seçebilir ve o zaman dünyada iyi bir şekilde yaşayabilir ve cennette bir sonraki yaşamdan emin olabilir ya da Angra Mainyu ile isyan ve fesada katılabilir, kendisi için iyi olan her şeyi bozabilir. insan kendi bencil zevklerini yaşar ve hayatını başkalarının sefaletinde mutluluk bulmaya çalışmakla boş yere harcar ve sonunda ölümden sonra karanlık bir cehenneme geçer. Kişi hangi yolu seçerse seçsin, Ahura Mazda insanlara seçme gücü verdiği için bu tamamen kişinin kendi sorumluluğundaydı ve Ahura Mazda bile onu yıkmaya çalışamayacağından (veya denemeyeceğinden) insan özgür iradesinden daha güçlü bir şey yoktu.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Dönüşüm ve Misyon

Eski İran İnancı sözlü bir geleneği sürdürdü ve bu nedenle hiçbir yazılı metin veya yorum olmaksızın, inancın ritüellerinin nasıl yürütüldüğünü bilmenin hiçbir yolu yoktur. Avesta ve diğer Zerdüşt eserlerindeki referanslardan, bir rahip sınıfının (majiler) olduğu ve açık havada Ateş Tapınakları olarak bilinen mabetlerde ibadet edildiği bilinmektedir. Bu tapınaklarda, büyük olasılıkla tahıllar, hayvanlar, değerli metaller ve rahiplerin mülkü haline gelen nesneler şeklinde adaklar verildi. Zamanla, rahip sınıfı bu adaklar ve zengin tarım arazileri üzerindeki muhtemel kontrol etmelerinden kaynaklı zenginleşti. İki tür rahibin isimleri karpans ve kawis olarak verilmiştir, ancak dini ayinlerdeki rolleri gibi aralarındaki ayrım net değildir.

Ateshgah Fire Temple
Ateshgah Ateş Tapınağı
Nick Taylor (CC BY)
Zerdüşt, 15 yaşında bir rahipti, muhtemelen daha yaşlı bir din adamının yanında çıraktı ve 20 yaşında evini terk etti. Ne tür bir rahip olduğu belirsizdir, ancak karpanlar tarafından uygulanan hayvan kurban etme ritüeline karşı çıkmıştır. Zerdüşt, bu tür adaklara birçok kez tanık olduğunu, hatta muhtemelen onlara katıldığını, ancak onları tatsız ve tanrıların iyiliğine karşıt bulduğunu ileri sürüyor. 20-30 yaşları arasında ne yapmış olduğu bilinmemekle birlikte, memleketinde rahip olarak görevlerini yerine getirdiği ve ilk eşiyle bir aile kurmuş olabileceği düşünülüyor.

30 yaşında, Bahar Ayinleri festivaline katıldı (neredeyse kesinlikle Yeni Yılı kutlayan Nevruz Festivali) ve ilahi bir mesaj aldığında nehir kıyısında dua ediyordu. Önündeki nehir kıyısında, kendisine Vohu Mahah (“iyi amaç”) adını veren ve Zerdüşt'e kendisinin Ahura Mazda tarafından hayati öneme sahip bir mesajı iletmek için gönderildiğini söyleyen parlak ışıkta bir göksel varlık belirdi: insanların şu anda uygulanan dini hatalıydı. Farklı türlerde kurban gerektiren pek çok tanrı yoktu, ancak yalnızca bir tanrı ve hayvan kurban etmeyle değil ahlaki davranışla ilgilenen Ahura Mazda vardı. Vohu Mahah, Zerdüşt'e, bu haberi vaaz etmek ve insanları İlahi Olan ile ilişkilerini doğru bir şekilde anlamalarını sağlamak için Tek Gerçek Tanrı tarafından seçildiğini söyledi.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Zerdüşt bu vizyonu meşru kabul etti ve hemen görevine başladı. Tanrı'dan kişisel bir vizyon gördüğünü idda eden yeni başlayan bir rahip tarafından mevkilerine meydan okunmasını istemeyen rahiplikteki eski meslektaşları tarafından reddedildi. Hayatı tehdit edildi, ailesi bile onu terk etti ve evinden kaçmak zorunda kaldı. Avesta'da Zerdüşt bu zamanı bir ağıt içinde anlatır:

Hangi ülkeye kaçmalıyım?

Kaçmak için nereye gitmeliyim?

Ailemden ve klanımdan beni sürgün ediyorlar.

Bulunduğum topluluk, benden hoşnut olmadı.

Ülkenin hükümdarları da aynı şekilde.

Seni nasıl hoşnut edebilirim, ey Mazda Ahura? (Yasna 46.1)

Daha sonra, aynı bölümde, vizyonunu kral Vishtaspa'nın ülkesinde vaaz etmesi için onu gönderen tanrının cevabını verir; ve bu hükümdar Zerdüşt'ün hayatını değiştirecek ve dinin yayılmasına yardımcı olacaktır.

Vishtaspa ve Kabul

Vishtaspa, bir Baktriya kralı olabilir veya temsil edildiği gibi hiç var olmamış olabilir. Zerdüşt krallığına doğru yol alırken, Ahura Mazda'ya sürekli dua ediyor, sorular soruyor ve rehberlik alıyor ve bu konuşmalar daha sonra Avesta'ya dahil edilecekti.

YENİ DİN, OLASICA HIZLI BİR ŞEKİLDE DAHA FAZLA DÖNÜŞÜM KAZANMIŞ GİBİ GÖRÜNÜYOR ve Zerdüşt VİSHTASPA'NIN SARAYINDA BİR YER İLE ONURLANDIRILMIŞTIR.

Vishtaspa'nın sarayına vardığında, vizyonu açıkladı ve dini ilan etti. Vishtaspa, yeni bir inancı duymaktan, Zerdüşt'ün memleketinin halkının ve onu saray rahipleriyle teolojik bir tartışmaya girmesinden fazla memnun olmamıştı. Zerdüşt, Tek Gerçek Tanrı onlara kendini tanıtırken sahte tanrılara nasıl taptıklarını göstererek, onların tüm argümanlarını ustalıkla yendi, ancak Kral Vishtaspa bu var olan statükoya çok fazla müdahale eden Zerdüşt'ü zindana attı.

Ancak peygamber vizyonundan vazgeçmedi ve tanrısından Vishtaspa'yı nasıl ikna edeceğine dair fikirler aldı. Felç geçiren kralın en sevdiği atını mucizevi bir şekilde iyileştirdi ve bu, kralı özel olarak tekrar Zerdüşt'ün mesajını dinlemeye yöneltti. Vishtaspa dönüştürüldü ve Zerdüşt'ün yeni inancının ülkenin dini olduğuna karar verdi. Bazı yazılara göre, Zerdüşt'e karşı çıkan rahipler idam edildi...

Yeni din, olasıca hızlı bir şekilde daha fazla dönüşüm kazanmış gibi görünüyor ve zerdüşt vishtaspa'nın sarayında bir yer ile onurlandırılmıştır. Orada hayatının geri kalanında kralın yanında, inancın ilkelerini ve özellikle hayvan kurbanını içermeyen ritüelleri uygun şekilde yerine getirirken yaşadı. Üç kez evlendiği ve üç oğlu ve üç kızı olduğu söylenir. Bir rivayete göre 77 yaşında eceliyle öldü, diğerine göre ise eski dini yıktığı için bir karpan rahibi tarafından misilleme olarak öldürüldü.

Zerdüştlük

Zerdüşt'ün kurduğu yeni inanç, eskisinden yararlandı, ancak önemli farklılıklar oluşturdu. Beş ilkeye dayanıyordu:

  • Yüce hüküm süren tek bir Tanrı vardır: Ahura Mazda
  • Ahura Mazda mutlak iyidir
  • Ebedi rakibi Angra Mainyu, mutlak kötüdür
  • İyilik, iyi düşünceler, iyi sözler ve iyi işler aracılığıyla kendini gösterir.
  • Her bireyin iyi ve kötü arasında seçim yapma özgürlüğü vardır.
  • İnsanın özgür iradesi, kişinin kendi seçiminin kaderini belirlediği inancının merkezindeydi.

Ahura Mazda'nın ilkelerine boyun eğmeyi ve onları izlemeyi seçerken, kişi ilahi düzeni korumak için iyiyi kendi bencil arzularının üzerine yerleştiriyordu. Eğer kişi kendini Angra Mainyu ile aynı hizaya getirmeyi seçerse, kendi çıkarlarını diğerlerinin çıkarlarının üzerine yerleştirirdi, bu da kaçınılmaz olarak kişinin yaşamını çekişmeli, karmaşık, acı, kıskanç ve önemsiz olarak nitelendirirdi. Kişi, başkalarına ve Tanrı'ya hizmet ederek anlamlı, yüksek bir yaşam yaşayabilir, bu kişiye bu yaşamda ve sonraki yaşamda fayda sağlar ya da Angra Mainyu'nun karanlığına çekilir ve esasen düzen ve iyiliğin güçlerine karşı çalışır. Kişi Ahura Mazda'nın yolunu seçtiyse, bu seçimi İyi Düşünceler, İyi Sözler, İyi İşler gibi merkezi ilkeler aracılığıyla ifade eder ve bunları şu şekilde uygulardı:

  • Her zaman doğruyu söylemek – özellikle verilen sözleri tutmak
  • Herkese - özellikle daha az şanslı olanlara - hayırseverlik yapmak
  • Başkalarına sevgi göstermek – bu sevgiye karşılık vermeseler bile
  • Her şeyde - özellikle diyette - ölçülü olmak

Erdemli davranış, kişinin insanlığı önemseyen ve özellikle kişinin ahlaki ve etik seçimlerine ilgi duyan, tamamen iyi ve her şeye gücü yeten bir Tanrı'ya olan inancının bir yansımasıydı. Bireysel seçim, bir bireyin hayatını tanımladı. Eğer bir kişi inanca sözde hizmet etmiş ama ona karşı hareket etmişse, açıkça Angra Mainyu ve karanlık ve kaosun güçleriyle aynı hizadaydı. Kişi gerçekten Ahura Mazda yolunun taraftarı olsaydı, bu seçimi kişisel davranışın üç temel değerinde açıkça gösterirdi:

  • Düşmanları dost edinmek
  • Kötüleri doğru yapmak
  • Cahilleri eğitmek

Kişi Ahura Mazda yolunu seçerse ve bu ilkeleri uygulayarak inancını düzenli olarak gösterirse, kendisi olduğu kadar başkalarına da fayda sağlayan bir yaşam sürecektir. Daha büyük iyiliği göz önünde bulundurarak, kişi yalnızca kişisel arzularını veya dar hedeflerini değil, İlahi Olan'ın iradesini ifade eder ve Yüce Tanrı'nın değerlerini kişinin günlük yaşamında somutlaştırırdı. Sadık Zerdüşt sadece iyi ve üretken bir yaşam sürmekle kalmayacak, aynı zamanda ölümden sonra cennete de kavuşacaktı.

Yazd Atash Behram
Yezd Ateş Tapınağı
Zenith210 (CC BY-NC-SA)
Zerdüşt'ün vizyonuna göre, kişinin doğumunda ikiye ayrılan ruhun iki özü vardı. Kişinin yüksek ruhu (fravashi) kişinin bireysel ruhunu (urvan) bedendeki fiziksel varoluşa yönlendirir, böylece kişi dünyayı deneyimleyebilir ve iyi ile kötü arasındaki seçimle karşı karşıya kalabilir. Birinin ölümünden üç gün sonra, urvan fravashi ile yeniden bir araya geldir ve yaşayanların dünyası ile ölülerin dünyası arasındaki uçurumu kapsayan Chinvat Köprüsü'ne gider ve burada onu koruyan iki köpek tarafından karşılanırlar.

Bu köpekler, iyi yaşamış haklı bir ruhu memnuniyetle karşılar, ancak kozmik mücadelede Angra Mainyu'nun tarafını seçmiş olanlara hırlarlardı. Köpeklerle görüştükten sonra ruh, merhumun vicdanını temsil eden Kutsal Bakire Daena ile karşılaşırdı. Seçimleriyle haklı çıkacak olan kutsanmış ruha Daena güzel bir genç kız olarak görünecekti; Bencilliklerinden ötürü öbür dünyada mahkûm edilecek olanlara o, çirkin yaşlı bir cadı olarak görünürdü.

Daena, ruhu, melek Suroosh tarafından şeytani saldırılara karşı korunacağı Çinvat Köprüsü'ne götürecekti. Ruh Suroosh'un eşliğinde geçerken, köprü haklı ruhu karşılamak için genişler, kolay bir geçiş sağlar ancak mahkûm olacaklar için daralır ve tehlikeli hale gelirdi. Suroosh, ruhu, ölülerin adil yargıcı olan melek Rashnu'nun (ve bazı geleneklerde tanrı Mithra'nın) kişinin gideceği yere karar vereceği uzak uca yönlendirirdi.

Eylemleri aşağı yukarı eşit derecede iyi ve kötü olan ruhlar, dünyanın sonuna kadar kalacakları Hamistakan olarak bilinen bir tür araf'a gittiler. Ahura Mazda'nın ilkelerine göre yaşamış olanlar Şarkılar Evi'ne giderken, Angra Mainyu'yu seçenler köprüden Yalanlar Evi'ne düştüler. Köprüden yukarıya doğru yükselen, her biri bir öncekinden daha güzel dört cennet katı ve aşağı inen dört cehennem katı, içinde kaç kişi olursa olsun ruhun kendini daima yalnız hissedeceği mutlak karanlık bir çukur olan cehennemin aşağısına inerdi.

Chinvat Bridge
Çinvat Köprüsü
Uriel1022 (Public Domain)
Zerdüştlüğe göre birinin hayatındaki iyi ya da kötü davranış, kişinin hayattaki kişisel seçimlerinin doğal sonucu olarak görüldüğünden bir “ödül” ya da “ceza” değildi. Rashnu veya Mithra, Çinvat Köprüsü'nde ruhu yargılayıp bir varış noktası belirlediğinde, ruh yaptıkları seçimlere dayanarak kararın adaletini anladı. Ruh, bedendeyken yaşamları boyunca ifade edilen ve beklenen, doğal olarak cennete ya da cehenneme götürecek bir yol izlemeye karar vermişti ve bu nedenle İlahi'nin yargısı, eylemlerinin doğal sonucuydu.

Öyle olsa bile, ruhun bu durumu sonsuz değildi - ister cenneti bulsun ister cehennemi bekliyor olsun - çünkü Nihai İyilik, yarattıklarından hiçbirinin ebediyen acı çekmesine veya zevk almak için hiçbir çaba gerektirmeyen bir cennette çürümesine izin vermezdi. Sonunda, Saoshyant (“Yarar Getiren”) olarak bilinen bir mesih gelecek ve tüm ruhlar Ahura Mazda ile mutluluk içinde yeniden birleşeceği ve Angra Mainyu ve onun iblisleri yok edileceği zaman Frashokereti'yi (Zamanın Sonu) getirecekti.

Sonuç

Bu din, belirtildiği gibi, Ahameniş İmparatorluğu zamanından önce Sasanilerinki aracılığıyla uygulanıyordu. Bu süre zarfında, Kötülük sorununu Eski İran İnancı'nın küçük bir zaman tanrısı olan Zorvan'ı Yüce Tanrı yaparak çözmeye çalışan Zorvanizmin sözde "sapkınlığı" tarafından kanıtlanıldığı gibi yenilikler yapıldı. Bu inanç sisteminde Zorvan, Sonsuz Zamanı temsil etmiş ve ikizler olan Ormuzd (Ahura Mazda) ve Ahriman'ı (Angra Mainyu) doğurmuştur. Ahriman'a 9.000 yıl boyunca dünyanın kontrolü verildi, ancak daha sonra Ormuzd, tüm insanları kurtarmak için Ahriman'ın kötü işlerini yok edecek ve zafere ulaşacaktır.

Zerdüşt'ün dini, Müslüman Arapların Sasani İmparatorluğu'nu işgal edip devirdiği M.S 651'e kadar gelişmeye devam etti. İnanç, M.S 4. yüzyılda militan Hristiyanlar tarafından saldırıya uğramıştı, ancak Zerdüştlük'ün din adamlarını ve yandaşlarına eziyet etmekten çok daha fazlasını yapacak siyasi güce sahip değillerdi. Müslüman Araplar, insanları boyun eğdirmek ve dinlerini empoze etmek için Zerdüşt türbelerini, ateş tapınaklarını ve kütüphanelerini yıktı, çok sayıda Farsça eseri yaktı.

Avesta ve yorumlamalar, Hindistan'a gitmek için bölgeden kaçanlar olan Parsiler ya da geriye kalan ve metinleri gizli tutanlar tarafından kurtarıldı. Zerdüşt'ün vizyonu böylece kurtuldu ve dini günümüze kadar devam etmektedir. Özgür iradenin önceliği, kişinin yaşamdaki seçimleri ve öbür dünyadaki varış yeri için bireysel sorumluluk, ölümden sonra kişisel yargı, dünyayı kurtaran bir mesih, cennet ve cehennem ve ayrıca yaşayanlar ve ölüler arasında bir köprü kavramları. Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam'ı önemli ölçüde etkileyecektir. Zerdüşt'ün kökenleri, ailesi, hatta adının anlamı belirsiz kalabilir ancak vizyonu, yalnızca dininin modern inananları tarafından değil, inançlarının temellerini attığı diğer birçok kişi tarafından da yaşatılmaya devam ediyor.

Çevirmen Hakkında

Onur Esat Karabacak
2000 yılında İstanbul'da doğdum ve şu anda Manisa'da yaşıyorum. 4 yıllık eski aşçı ve şu anda Kütahya Dumlupınar Üniversitesinde Mütercim-Tercümanlık okuyorum. 2017 yılında iki tane çeviri grubunda ücretsiz çalıştım.

Yazar Hakkında

Joshua J. Mark
Serbest yazar ve yarı zamanlı olarak New York Marist College'da Felsefe bölümü öğretim üyesi olarak çalışan Joshua J. Mark, Yunanistan, Almanya ve Mısır'da yaşadı. Tarih, edebiyat, yazı ve felsefe sahalarında lisans seviyesinde ders vermektedir.

Bu Çalışmayı Alıntıla

APA Style

Mark, J. J. (2020, Mayıs 28). Zerdüşt [Zarathustra]. (O. E. Karabacak, Çevirmen). World History Encyclopedia. alınmıştır https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-308/zerdust/

Chicago Style

Mark, Joshua J.. "Zerdüşt." Çeviren Onur Esat Karabacak. World History Encyclopedia. Son düzenleme Mayıs 28, 2020. https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-308/zerdust/.

MLA Stili

Mark, Joshua J.. "Zerdüşt." Çeviren Onur Esat Karabacak. World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 28 May 2020. Web. 24 May 2022.