Khmer İmparatorluğu

Tanım

Rodrigo Quijada Plubins
Yazar: , Tercüme Eden: Hakan İlikan
tarihinde yayınlandı 12 Mart 2013
X
translations icon
Diğer dillerde mevcuttur: İngilizce, Malay, Çek Cumhuriyeti, Fransızca
Khmer Empire c. 900 CE (by Javierfv1212, CC BY-SA)
Khmer İmparatorluğu MS. 900'ler
Javierfv1212 (CC BY-SA)

Khmer imparatorluğu, MS 802'den MS 1431'e kadar süren, aynı adı taşıyan insanlar tarafından kurulan, Güneydoğu Asya'da güçlü bir devletti. İmparatorluk zirvesindeyken bugünkü Kamboçya, Tayland, Laos ve güney Vietnam'ın çoğunu kapsıyordu.

MS 7. yüzyıla gelindiğinde, Khmer halkı, deltadan kabaca modern Kamboçya-Laos sınırına kadar Mekong nehri boyunca - dünyanın yedinci en uzun nehri - ve bu nehir ile batıda büyük Tonle Sap gölü arasındaki bölgede ve batıda Tonle Sap nehri boyunca uzanan alana (gölden denize akar ve deltada Mekong'a katılır) yerleştiler. Birbirine karşı sürekli savaş halinde olan birçok krallık vardı ve bu alt kıta ile uzun süredir kurulmuş deniz ticaret yolları nedeniyle Hindistan'dan sanat vekültür alanında büyük ölçüde etkilendi.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Çoğunlukla Hinduizm, Budizm de dahil bölgede animist ve geleneksel kültlerle karıştırılmış önemli dinlerdi. O zamanın önemli şehirleri Angkor Borei, Sambor Prei Kuk, Banteay Prei Nokor ve Wat Phu'dur. Java adlı bir yerden geldiği söylenen Jayavarman II adında bir adam - Güneydoğu Asya'da Java dediğimiz ada olabilir veya olmayabilir, bu küçük krallıkların çoğuna boyun eğdiren bir dizi başarılı askeri sefer yürüttü ve bu büyük bir bölgesel devletin kuruluşu ile sonuçlandı. MS 802'de "evrensel hükümdar" olan chakravartin unvanını aldı ve bu tarih imparatorluğun başlangıcını belirtmek için kullanılıyor.

Khmerler, bİrçok defa İkİ güçlü komşu halk olan Cham (bugünkü orta Vİetnam'da) ve Vİetnamlılara (bugünkü kuzey Vİetnam'da) karşı savaştılar.

Angkor şehrini başkent olarak kullanarak, sonraki yüzyıllarda Khmer imparatorluğu topraklarını çoğunlukla kuzeye (Khorat platosuna girerek) ve batıya, Chao Phraya havzasına ve ötesine genişletti. Doğuda sonuçlar farklıydı: birkaç kez Khmer, güçlü krallıkları olan iki komşu halka, Cham (bugünkü orta Vietnam'da) ve Vietnamlılara (bugünkü kuzey Vietnam'da) karşı savaştı. Bazı zaferlere rağmen, MS 1145'te Cham'ın başkenti Vijaya alındığında olduğu gibi, imparatorluk bu toprakları asla ilhak edemedi. Tersine, Chamlar ve Vietnamlılar kendilerine ait bazı zaferlerin tadını çıkardılar; bunların en şaşırtıcı olanı, Cham'ın aşağılayıcı intikamı, Angkor'u yağmalaması (MS 1177) ve imparatorluğu yıkımın eşiğine itmesiydi.

Reklamları Kaldır

Advertisement

İmparatorluğun tarihi boyunca, Khmer'in mahkemesi, bağımsızlık elde etmeye çalışan hırslı soylular tarafından başlatılan isyanları bastırmak veya krala karşı komplolarla savaşmakla defalarca ilgilendi. Bu, özellikle bir kral her öldüğünde geçerliydi, çünkü verasetler genellikle tartışmalıydı.

Khmerler, araziyi anıtsal tapınaklar, devasa rezervuarlar (baray adı verilen) ve kanallarla dolduran ve her türlü köprüyle kapsamlı bir yol ağı döşeyen büyük inşaatçılardı - ana yollar 800 km uzunluğundadır. En göz alıcı tapınak olan Angkor Wat, Hindu evreninin bir mikrokozmosudur ve 200 hektarlık bir alanı kaplayan dünyanın en büyük dini kompleksi olarak hayal gücüne meydan okur; bugünlerde, yakın zamana kadar ormanla kaplı olan kalıntılara hayran kalan turistlerle dolu. Yapımı yaklaşık 30 yıl sürdü ve en büyük krallardan biri olan II. Suryavarman tarafından MS 1122 civarında başlatıldı.

Reklamları Kaldır

Advertisement

İmparatorluğun en büyük kralı Jayavarman VII'dir (m. 1181 - MS 1215). Angkor'u alan, diyarı anarşiden kurtaran Chamları kovdu ve ardından Champa'yı (Cham'ın krallığı) işgal etti. İnşaat programının ölçeği emsalsizdi: tapınaklar, anıtlar, otoyollar, yüz hastane ve Angkor'da bir şehir içinde bir şehir olan muhteşem Angkor Thom kompleksi inşa etti. Jayavarman ayrıca imparatorluğun toprak kontrolünü en üst noktasına kadar genişletti.

Angkor Wat, Cambodia
Ankor Wat, Kamboçya
Dennis Jarvis (CC BY-SA)

Angkor'un orijinal adı Yashodharapura ("Şanlı şehir") idi ve zirvesinde, ABD'deki modern Los Angeles'a yakın bin kilometre karelik bir alanı kaplayan dünyanın en büyük şehriydi. Nüfusunu tahmin etmek çok daha zordur, ancak yaklaşık bir milyonluk bir rakam kabul edilebilir.

Khmerler şenlik seven insanlardı ve yıl boyunca pek çok kutlama yaptılar. Güreş, at yarışları, horoz dövüşleri, havai fişekler, müzik ve danslar kültürlerinin ayrılmaz bir parçasıydı. Diyarın ticaretinin çoğu görünüşe göre kadınların elindeydi. Kral ve seçkinler tahtırevanlarla taşınır ve güneşten korunmak için şemsiyeler kullanırlardı. Hinduizm'in ilk başta krallar tarafından (ancak münhasıran değil) ve daha sonra Budizm tarafından tercih edildiği birçok dini inanç vardı. Devlet, sofistike bir yönetim ve köy düzeyine kadar inen geniş personel ile yaklaşık 23 eyalete bölünmüştü. Periyodik olarak nüfus sayımları yapıldı. İmparatorluğun refahının anahtarı olmasına rağmen, bu bürokrasinin yüksek memurları da mahkemenin tarihine musallat olan entrikaların bir parçasıydı.

Reklamları Kaldır

Advertisement

İmparatorluğun gerilemesi ve nihai çöküşü, MS 12.-14. yüzyıllardaki büyük Tayland göçü ile derinden bağlantılıdır. İmparatorluğun kuzeyinde, kabaca Çin'in bittiği ve Güneydoğu Asya'nın başladığı bir bölgede, Yunnan'da, yaşıyorlardı.Bu bölge Nanchao adında bir Tayland krallığının var olduğu dağlık, sert bir ülkedir. Bilinmeyen nedenlerle, Tay popülasyonları ilk başta küçük gruplar halinde güneye göç etmeye başladı. Thais, kayıtlarda ilk olarak imparatorluk için kiralanmış paralı askerler olarak görülüyor ve marjinal bölgelere yerleşimciler olarak yerleşmeye başladıklarında sayıları arttı. Moğol seferleri Çin'i sarstığında göç yoğunlaştı ve Moğollar MS 1253'te Yunnan'ı aldığında, Tay göçü için daha fazla baskı başladı. Sonunda Tay, imparatorluğun batı tarafında en önemlileri olan kendi küçük krallıklarını yarattı. Bu krallıklar güçlendikçe imparatorluk topraklarına saldırmaya ve ilhak etmeye başladılar. İmparatorluğun bu zamana kadar ekonomisi, Khmer çekirdek bölgesinin bağımlı olduğu devasa su işlerinin artmasıyla da bozulmuş olabilir. Tay krallığı Ayutthaya, Khmer imparatorluğunun sonunu oluşturan MS 1431'de Angkor'u aldı.

Çevirmen Hakkında

Hakan İlikan
Hakan İlikan Boğaziçi Üniversitesi'nde bir tarih-lisans öğrencisidir. Onun askeri ve toplumsal tarihe yönelik özel bir ilgisi vardır ve o bu konularda daha fazla öğrenmek ve yazmak için heveslidir.

Bu Çalışmayı Alıntıla

APA Style

Plubins, R. Q. (2013, Mart 12). Khmer İmparatorluğu [Khmer Empire]. (H. İlikan, Çevirmen). World History Encyclopedia. alınmıştır https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11782/khmer-imparatorlugu/

Chicago Style

Plubins, Rodrigo Quijada. "Khmer İmparatorluğu." Çeviren Hakan İlikan. World History Encyclopedia. Son düzenleme Mart 12, 2013. https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11782/khmer-imparatorlugu/.

MLA Stili

Plubins, Rodrigo Quijada. "Khmer İmparatorluğu." Çeviren Hakan İlikan. World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 12 Mar 2013. Web. 05 Tem 2022.