Καθεδρικός Ναός Αγίας Σοφίας, Κίεβο

ορισμός

Artem Vynohradov
από , μεταφρασμένο από Athanasios Fountoukis
που δημοσιεύτηκε στο 22 November 2021
X
Entrance to Saint Sophia Cathedral, Kyiv (by Rbrechko, CC BY-SA)
Η είσοδος του Καθεδρικού ναού της Αγίας Σοφίας στο Κιέβο
Rbrechko (CC BY-SA)

Ο καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας στο Κίεβο της Ουκρανίας είναι ένα μνημείο αρχιτεκτονικής, ζωγραφικής και ψηφιδωτής τέχνης του 11ου αιώνα. Ο καθεδρικός ναός πήρε το όνομά του από την Αγία Σοφία και, ως ο κύριος ναός του κράτους, έπαιξε κεντρικό πνευματικό, πολιτικό και πολιτιστικό ρόλο. Κάτω από τους τρούλους του καθεδρικού ναού της Αγίας Σοφίας, έγιναν ιερές ορκωμοσίες των Μεγάλων Δούκων, ιερά συμβούλια, δεξιώσεις πρεσβευτών και υπογραφές πολιτικών συμφωνιών. Στον καθεδρικό ναό φυλάσσονταν τα ιστορικά τεκμηρια όπου και δημιουργήθηκε η πρώτη γνωστή βιβλιοθήκη των Ρως.

Ίδρυση

Οι απόψεις διίστανται για το ποιος ίδρυσε τον καθεδρικό ναό- υπάρχουν δύο κοινές εκδοχές για την ίδρυση του ιερού. Σύμφωνα με το Νεστοριανό Χρονικό, ο ιδρυτής του καθεδρικού ναού ήταν ο δούκας Γιαροσλάβ ο Σοφός του Κιέβου (περ. 978-1054), ο οποίος έχτισε τον καθεδρικό ναό το 1037 μετά την αποφασιστική νίκη του επί των Πετσενέγων. Άλλες πηγές αναφέρουν ότι ο καθεδρικός ναός ιδρύθηκε από τον Βλαδίμηρο τον Μέγα (περ. 958-1015) το 1011. Μετά από έρευνα των επιγραφών στους τοίχους στο εσωτερικό του καθεδρικού ναού, οι ιστορικοί υπέθεσαν ότι είναι πιθανό τα θεμέλια του καθεδρικού ναού να τέθηκαν το 1011. Η δεύτερη θεωρία έχει γίνει αποδεκτή τόσο από την ουκρανική κυβέρνηση όσο και από την UNESCO, η οποία γιόρτασε πανηγυρικά την χιλιοστή επέτειο του καθεδρικού ναού το 2011.

Ο καθεδρικΟς ναΟς ειναι χτισμΕνος με τη βυζαντινΗ τεχνικΗ απΟ μεγΑλες φυσικΕς πΕτρες - γρανΙτη & ροζ χαλαζΙα .

Αρχιτεκτονική

Αν και δεν γνωρίζουμε τα ονόματα των αρχιτεκτόνων, μπορούμε να υποθέσουμε ότι χτίστηκε από πεπείραμενους μάστορες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Στον καθεδρικό ναό εφάρμοσαν αρκετά κοινά χαρακτηριστικά τόσο της ρωσικής όσο και της βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Μεταξύ αυτών είναι ο αριθμός των τρούλων αλλά και το σχήμα τους, ο αυξημένος αριθμός των κλιτών, το ευδιάκριτο πυραμιδοειδές σχήμα, η δυσαναλογία μεταξύ πλάτους και μήκους του κύριου μέρους του καθεδρικού ναού και η επιδίωξη για ύψος.

Ο καθεδρικός ναός είναι χτισμένος από μεγάλους φυσικούς λίθους - γρανίτη και ροζ χαλαζία με τη βυζαντινή τεχνική της μικτής τοιχοποιίας από λιθόστρωτα τούβλα (με τούβλινα παρεμβύσματα), με αποτέλεσμα να δημιουργούνται στην κύρια επιφάνεια διαφορετικής υφής δίχρωμες λωρίδες. Οι προσόψεις της εκκλησίας δεν σοβατήστηκαν- η τοιχοδομή παρέμεινε ανοιχτή. Σήμερα, μπορούμε να δούμε την αρχική τοιχοδομή σε ορισμένα μη επιχρησμένα τμήματα του καθεδρικού ναού.

Saint Sophia Cathedral, Kyiv
Καθεδρικός Ναός Αγίας Σοφίας, Κιέβο
Serhii Ventseslavskyi (CC BY-SA)

Αρχικά, ο καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας ήταν ένας σταυροειδής ναός με 13 θόλους. Ο κεντρικός ψηλός τρούλος του ναού σε βυζαντινό στυλ χτίστηκε για να θυμίζει τον Χριστό - την κεφαλή της Εκκλησίας. Οι άλλοι 12 θόλοι του καθεδρικού ναού συνδέονταν με τους αποστόλους. Οι καμάρες του καθεδρικού ναού αντιπροσωπεύουν τις ουράνιες πύλες από τις οποίες οι άνθρωποι εισέρχονταν στον ιερό αυτό χώρο.

Ολα τα ψηφιδωτά του καθεδρικοΥ ναοΥ εΙναι κατασκευασμΕνα ΜΕ λαμπερΟ χρυσΟ φΟντο & εΙναι πλοΥσια σε χρΩματα.

Τον 17ο αιώνα, ο Petro Mohyla (1597-1647) και ο Ivan Mazepa (1639-1709) χρηματοδότησαν την ανοικοδόμηση του καθεδρικού ναού και ανακατασκεύασαν εκ θεμελίων το ανώτερο τμήμα της Αγίας Σοφίας. Για το έργο αυτό προσκαλέσανε τον Ιταλό αρχιτέκτονα Οκταβιάνο Μαντσίνι (περ. 1580-1638). Επίσης, ολοκληρώθηκε το σύνολο των γύρω κτιρίων της Αγίας Σοφίας. Το κτίριο του καθεδρικού ναού έχει διαφοροποιητικά χαρακτηριστικά του κοζάκικου μπαρόκ μετά την ανοικοδόμηση των γύρω κατασκευών.

Εσωτερικό

Στο εσωτερικό υπάρχουν 260 τετραγωνικά μέτρα ψηφιδωτών και 3 χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα τοιχογραφιών που χρονολογούνται από τον 11ο αιώνα. Ψηφιδωτά του 11ου αιώνα κοσμούν τα κύρια μέρη του καθεδρικού ναού - το κεντρικό τρούλο και το Ιερό Βήμα. Είναι τοποθετημένα σε αυστηρή σειρά σύμφωνα με την ουράνια ιεραρχία. Δίπλα σε κάθε ψηφιδωτή σύνθεση υπάρχουν επιγραφές στα ελληνικά που εξηγούν τις εικόνες. Τα ονόματα των ψηφιδωτών είναι άγνωστα. Όλα τα ψηφιδωτά του καθεδρικού ναού είναι κατασκευασμένα σε λαμπερό χρυσό φόντο και είναι πλούσια χρωματισμένα. Σε όλη τη χρωματική ποικιλία των ψηφιδωτών, οι κυρίαρχοι τόνοι είναι το γκρι-λευκό και το μπλε σε συνδυασμό με το μωβ. Στο υψηλότερο σημείο του κεντρικού τρούλου υπάρχει ψηφιδωτό του Χριστού Παντοκράτορα.

Interior of Saint Sophia Cathedral, Kyiv
Το εσωτερικό του Καθεδρικού ναού της Αγίας Σοφίας στο Κιέβο
Sophia of Kyiv (Copyright)

Οι τοιχογραφίες που σώζονται στον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας χρονολογούνται επίσης από τον 11ο αιώνα - έγιναν κατά τη διάρκεια της κατασκευής του καθεδρικού ναού. Τον 19ο αιώνα, κατά την ανοικοδόμηση του καθεδρικού ναού, οι τοιχογραφίες αποκαταστάθηκαν με ελαιοχρώματα. Όλο το σύνολο των τοιχογραφιών του καθεδρικού ναού υποτάχθηκε ως προς το περιεχόμενό του σε ένα και μόνο σχέδιο - την εισαγωγή του πρόσφατα υιοθετημένου χριστιανισμού. Ταυτόχρονα, η ζωγραφική του κύριου καθεδρικού ναού του κράτους επρόκειτο να δείξει το μεγαλείο της Ρωσίας, τη διεθνή αναγνώρισή της και τον ρόλο του Κιέβου στην πολιτική ζωή της Ευρώπης. Ως εκ τούτου, σημαντική θέση κατέχουν οι κοσμικές συνθέσεις. Στους τρεις τοίχους του κεντρικού κλίτους, απέναντι από την κύρια Αγία Τράπεζα, φιλοτεχνήθηκε το πορτραίτο μιας πριγκιπικής οικογένειας του ιδρυτή του καθεδρικού ναού και πρόκειται είτε για την οικογένεια του δούκα Βλαντιμίρ είτε για τον γιο του Γιαροσλάβ.

Από την ίδρυσή του ο καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας χρησίμοποιήθηκε και ως τάφος. Η νεκρόπολη του καθεδρικού ναού περιείχε ταφές δουκών και του ανωτέρου κλήρου. Είναι επίσης η παλαιότερη των Ρως και καλύπτει μια μακρά ιστορική περίοδο. Τα περισσότερα από τα ονόματα όσων έχουν ταφεί στη νεκρόπολη της Αγίας Σόφιας είναι άγνωστα- ωστόσο, όσες ταφές ταυτοποιήθηκαν δείχνουν ότι εκεί αναπαύθηκαν εξέχουσες προσωπικότητες. Οι πιο διάσημοι τάφοι ανήκουν στον Γιαροσλάβ τον Σοφό και τον Βολοντίμιρ Μονομάχ (1053-1125).

Sarcophagus of Yaroslav the Wise
Σαρκοφάγος του Γιαροσλάβ του Σοφού
Stas-Adolf (CC BY-SA)

Καμπαναριό

Το καμπαναριό του καθεδρικού ναού της Αγίας Σοφίας στο Κίεβο είναι ένα αρχιτεκτονικό μνημείο σε κοζάκικο μπαρόκ στυλ. Η κατασκευή του χρηματοδοτήθηκε από τον Ιβάν Μαζέπα το 1699. Το ύψος του είναι 76 μέτρα. Αρχικά, το καμπαναριό ήταν τριώροφο, αλλά το 1851-1852, ανυψώθηκε κατά ακόμη ένα όροφο και στεφανώθηκε με έναν ξύλινο τρούλο σε σχήμα αχλαδιού, ο οποία καλύφθηκε με επιχρυσωμένα φύλλα χαλκού. Η γλυπτική διακόσμηση του καμπαναριού αλληλεπιδρά τέλεια με την αρχιτεκτονική του σύνθεση. Διακοσμείται με διάφορα στολίδια από γύψο, τα οποία διαπλέκονται με χαμηλά ανάγλυφα. Σχεδόν το σύνολο του γύψου έχει διατηρηθεί.

Ιστορία

Η χιλιόχρονη ιστορία του καθεδρικού ναού είναι χαραγμένη με αναταράξεις. Ο καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας έχει επιβιώσει από εχθρικές εισβολές, λεηλασίες, μερική καταστροφή, επισκευές και ανακατασκευές. Η πρώτη μεγάλη απειλή για την εκκλησία ήταν η λεηλασία της πόλης το 1169. Το Κίεβο καταλήφθηκε και καταστράφηκε από τον δούκα Αντρέι τον Ευσεβή (περ. 1111-1174) του Βλαντιμίρ-Σούζνταλ, ο οποίος πήρε όλα τα χρυσά αντικείμενα και τα εκκλησιαστικά κειμήλια, όπως και την εικόνα της Παναγίας. Ο καθεδρικός ναός επέζησε και επανέκαμψε. Στη συνέχεια ήρθε μια από τις πιο δύσκολες περιόδους της ιστορίας του Κίεβου - η πολιορκία της πόλης από τις ορδές του Μπατού Χαν το 1240, όταν η πλειονότητα των αρχιτεκτονικών κατασκευών μετατράπηκε σε στάχτη. Ο καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας επέζησε και πάλι. Ωστόσο, λεηλατημένη και κατεστραμμένη, η Αγία Σοφία έχασε την προηγούμενη ομορφιά και μεγαλοπρέπειά της, αν και παρέμεινε η κύρια λειτουργούσα εκκλησία της πόλης. Τον επόμενο αιώνα, ο Κυπριανός (1330-1406), μητροπολίτης του Κιέβου, χρηματοδότησε την επισκευή του καθεδρικού ναού. Τον 15ο αιώνα, η Αγία Σοφία λεηλατήθηκε δύο φορές, την πρώτη από τον Εντίγκου Χαν (1352-1419) το 1416 και τη δεύτερη το 1482 από τον Μενλί Α΄ Γκιράι (1445-1515). Από το 1497 έως το 1577 ο καθεδρικός ναός εγκαταλείφθηκε. Το 1577 ο καθεδρικός ναός επισκευάστηκε και αργότερα δόθηκε στην ελληνοκαθολική εκκλησία.

Bell Tower of Saint Sophia Cathedral, Kyiv
Το καμπαναριό του Καθεδρικού ναού της Αγίας Σοφίας στο Κιέβο
Posterrr (CC BY-SA)

Το 1633 ήρθε μια νέα εποχή για τον καθεδρικό ναό. Ο καθεδρικός ναός περιήλθε στην ιδιοκτησία της ανακαινισμένης ορθόδοξης μητρόπολης Κιέβου του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Η αναβίωση του ναού συνδέεται με τον μητροπολίτη Κιέβου Πέτρο Μοχίλα, ο οποίος κατάφερε να ιδρύσει μοναστήρι, να ανακαινίσει τον καθεδρικό ναό και να τον διακοσμήσει. Ολόκληρη η περιοχή περιβλήθκε από έναν υψηλό ξύλινο φράχτη και ξύλινα μοναστηριακά κτίρια χτίστηκαν γύρω από τον καθεδρικό ναό. Ο Petro Mohyla ενέπλεξε τον Ιταλό αρχιτέκτονα Octaviano Mancini για τις εργασίες στον καθεδρικό ναό. Τα κύρια οικοδομικά υλικά ήταν τούβλα και ασβεστοαμμώδες κονίαμα. Τα τούβλα χρησιμοποιήθηκαν για την τοιχοδομή, τους θόλους και τα θεμέλια.

Αργότερα, η ανοικοδόμηση πραγματοποιήθηκε από τον χετμάνο Ιβάν Μαζέπα. Ξεκίνησε την κατασκευή νέων πέτρινων κτιρίων γύρω από τον καθεδρικό ναό. Χτίστηκαν κτίρια όπως το καμπαναριό, το μητροπολιτικό σπίτι και ολόκληρο το αρχιτεκτονικό σύνολο του καθεδρικού ναού της Αγίας Σοφίας. Ο Ιβάν Μαζέπα επιχρύσωσε τον κύριο τρούλο με δικά του έξοδα. Όλα αυτά τα κτίρια και ο ανακαινισμένος καθεδρικός ναός απέκτησαν χαρακτηριστικά του κοζάκικου μπαρόκ.

Τον 20ό αιώνα, ο καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ιστορία και αντιμετώπισε πολλές απειλές για την ύπαρξή του. Στις αρχές του αιώνα, εκεί συνέβησαν δύο σημαντικά γεγονότα. Το πρώτο είναι η αφιέρωση του Pavlo Skoropadsky (1873-1945) στον χετμάνο όλης της Ουκρανίας το 1918 και η ανακήρυξη του νόμου περί ενότητας το 1919, ο οποίος ένωσε τις "δύο Ουκρανίες". Αλλά λίγο αργότερα, η Ουκρανική Λαϊκή Δημοκρατία έπεσε και η πόλη του Κιέβου έγινε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης.

Fresco in the Saint Sophia Cathedral
Τοιχογραφία (Φρέσκο) του Καθεδρικού ναού της Αγίας Σοφιας στο Κιέβο
Unknown Artist (Public Domain)

Τη δεκαετία 1920-30, οι Μπολσεβίκοι ήθελαν να κατεδαφίσουν τον καθεδρικό ναό, όπως έκαναν σε πολλές άλλες εκκλησίες σε όλη την ΕΣΣΔ, αλλά αποφάσισαν να τον σώσουν. Το έδαφος του καθεδρικού ναού της Σοφίας ανακηρύχθηκε κρατικό ιστορικό και αρχιτεκτονικό διατηρητέο. Όλα τα χρυσά και ασημένια αντικείμενα κατασχέθηκαν, το επιχρυσομένο τέμπλο αποσυναρμολογήθηκε, ο χρυσός απογυμνώθηκε και τα υπόλοιπα κάηκαν. Το 1941, όταν ο Κόκκινος Στρατός υποχωρούσε από το Κίεβο, στη Αγία Σοφία τοποθετήθηκαν νάρκες, αλλά η έκρηξη δεν έγινε ποτέ. Στο Κιέβο κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής, τα εκθέματα του Αρχιτεκτονικού και Ιστορικού Μουσείου της Σόφιας λεηλατήθηκαν, τα φωτογραφικά αρχεία και μερικές από τις πιο ακριβές εικόνες μεταφέρθηκαν στη Γερμανία.

Κατά τη μεταπολεμική περίοδο, πραγματοποιήθηκαν πολλές ανακατασκευές στον καθεδρικό ναό και στα γύρω κτίρια. Ανακαλύφθηκαν πολλές νέες τοιχογραφίες και ψηφιδωτά και έγινε πλήθος ερευνών. Το 1990, το σύνολο του καθεδρικού ναού της Αγίας Σοφίας συμπεριλήφθηκε στον κατάλογο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Σήμερα, ο καθεδρικός ναός είναι ένα ιδιαίτερα δημοφιλές και επιφανή κτίριο που προσελκύει τουρίστες από όλο τον κόσμο. Η πλατεία μπροστά από τον καθεδρικό ναό χρησιμοποιείται τακτικά για τους εορτασμούς της Ημέρας της Ανεξαρτησίας, των Χριστουγέννων, του Πάσχα και πολλών άλλων εορτών.

σχετικά με το μεταφραστή

Athanasios Fountoukis
Ένας ιστορικός, που επί του παρόντως σπουδάζει στο Πανεπιστήμιο του Χρόνινγκεν για το μεταπτυχιακό του στους Αρχαίους και Κλασικούς Πολιτισμούς, επίσης το τελευταίο διάστημα έχει εστιάσει στην ιστορία της Μεσογείου κατά την Αρχαϊκή Εποχή.

σχετικά με το συγγραφέα

Artem Vynohradov
Ονομάζομαι Αρτεμ. Είμαι Ουκρανός φοιτητής λάτρης της ιστορίας. Τα ενδιαφέροντα μου συμπεριλαμβάνουν τα οικονομικά, την ιστορία, την γεωγραφία, τις διεθνής σχέσεις, την αρχιτεκτονική,την αστικοποίηση και τνη γλωσσολογία.

Αναφέρετε αυτή την εργασία

Στυλ APA

Vynohradov, A. (2021, November 22). Καθεδρικός Ναός Αγίας Σοφίας, Κίεβο [Saint Sophia Cathedral, Kyiv]. (A. Fountoukis, Μεταφραστής). World History Encyclopedia. Ανακτήθηκε από https://www.worldhistory.org/trans/el/1-20180/

Στυλ Σικάγο

Vynohradov, Artem. "Καθεδρικός Ναός Αγίας Σοφίας, Κίεβο." Μεταφράστηκε από Athanasios Fountoukis. World History Encyclopedia. Τελευταία τροποποίηση November 22, 2021. https://www.worldhistory.org/trans/el/1-20180/.

Στυλ MLA

Vynohradov, Artem. "Καθεδρικός Ναός Αγίας Σοφίας, Κίεβο." Μεταφράστηκε από Athanasios Fountoukis. World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 22 Nov 2021. Ιστοσελίδα. 27 Jun 2022.